JAN DŁUGOSZ (1415 - 1480)

Jan Długosz herbu Wieniawa (łac. Ioannes Dlugossius, Longinus) – kronikarz, polski historyk, twórca nie mającego sobie równych w ówczesnej Europie dzieła Historia, duchowny, geograf, dyplomata; wychowawca synów Kazimierza Jagiellończyka.

Jan Długosz urodził się 1 grudnia 1415 roku w Brzeźnicy, w ziemi sieradzkiej w średniozamożnej rodzinie szlacheckiej Jana Długosza z Niedzielska i Beaty, córki Marcina z Borowna. Ojciec, Jan Długosz z Niedzielska, który za zasługi położone w bitwie pod Grunwaldem otrzymał starostwo brzeźnickie, z dwiema żonami miał 12 dzieci, wśród których było 3 Janów.

Jan Długosz, który w historii miał zapisać się jako ojciec polskiej historiografii, początkowo uczył się w szkole parafialnej w Nowym Korczynie, gdzie ojciec był starostą od 1421. Następnie przez trzy lata studiował na Akademii Krakowskiej. Tę uczelnię opuścił nie uzyskując żadnego stopnia naukowego i jako notariusz publiczny trafił na dwór biskupa krakowskiego, Zbigniewa Oleśnickiego. Był jego zaufanym współpracownikiem, sekretarzem i kanclerzem w latach 1433–1455. W 1436 został kanonikiem krakowskim. Po śmierci Oleśnickiego służył królowi Kazimierzowi Jagiellończykowi, a od 1467 roku był wychowawcą synów królewskich: Władysława, Kazimierza, Jana Olbrachta, Aleksandra, Zygmunta i Fryderyka.

Uczestnik wielu poselstw zagranicznych: w 1449 do Rzymu, 1467 do Czech, 1469 na Węgry, 1478 do Wyszegradu. W 1471 roku poprowadził Władysława II Jagiellończyka na koronację do Pragi, odmówił jednak wówczas objęcia arcybiskupstwa praskiego. Wysunięty przez Kazimierza Jagiellończyka na stanowisko arcybiskupa lwowskiego, nie doczekał papieskiego zatwierdzenia, które przyszło już po jego śmierci. Zmarł 19 maja 1480 roku w Krakowie. W 1880 roku jego szczątki przeniesiono z katedry wawelskiej do Krypty Zasłużonych na Skałce.

Jan Długosz był autorem licznych publikacji historycznych, w tym najsłynniejszego dzieła "Annales seu cronicae incliti Regni Poloniae" ("Roczniki, czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego"), obejmującego historię Polski od najdawniejszych czasów do 1480. W skład tego dzieła wchodzi „Chorographia Regni Poloniae”, która stanowi unikatowy dokument ówczesnych czasów przedstawiający dokładniejszy obraz ziemi, a zwłaszcza hydrografię ziem polskich, oraz potwierdza zdumiewającą wiedzę i wszechstronność, jaką dysponował Jan Długosz, stawiając go w poczet najwybitniejszych polskich geografów.

Dzieło zawiera również najsłynniejsze wzmianki o bogach, jakich czcić mieli dawni Polacy – Lechici (Długosz używa tych pojęć zamiennie). Początkowo relację Jana Długosza przyjmowano bez zastrzeżeń. Na przełomie wieków XIX i XX przekaz kronikarza poddany został ostrej krytyce w badaniach Aleksandra Brücknera. Jednak współcześnie, po odrzuceniu tej hiperkrytycznej postawy, relację Jana Długosza coraz częściej uznaje się za wartościową, a na gruncie porównawczym godną dalszych badań. 

Jan Długosz uważany jest też za ojca polskiej heraldyki, jako autor pierwszego polskiego herbarza.

więcej informacji: wikipedia; www.historia.info.pl; encyklopedia.pwn.pl