Rok 2014 - Jan Karski
JAN KARSKI (1914-2000)
Jeden z najwybitniejszych Polaków XX wieku, bohater II wojny światowej, legendarny emisariusz Polskiego Państwa Podziemnego, obywatel Stanów Zjednoczonych, Honorowy Obywatel Państwa Izrael, uhonorowany za swoją działalność m.in. Krzyżem Walecznych, Orderem Wojennym Virtuti Militari V klasy, medalem „Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata”, a także najważniejszym polskim odznaczeniem – Orderem Orła Białego; często dziś określany jako "człowiek, który chciał powstrzymać Holokaust" .
Jan Karski (właściwie Jan Romuald Kozielewski) urodził się w Łodzi 24 kwietnia 1914 roku. Ukończył studia prawnicze i dyplomatyczne na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. We wrześniu 1939 r. jako żołnierz artylerii konnej dostał się do niewoli sowieckiej. W listopadzie objęty wymianą jeńców zbiegł z transportu i wrócił do Warszawy, gdzie wkrótce rozpoczął działalność konspiracyjną. Ze względu na doskonałą, fotograficzną pamięć i znajomość języków obcych powierzono mu obowiązki kuriera władz Polskiego Państwa Podziemnego. W styczniu 1940 r. udał się do Paryża i Angers.
Próba kolejnej misji na Zachód skończyła się aresztowaniem Karskiego na Słowacji i osadzeniem w więzieniu w Nowym Sączu. Po brutalnych przesłuchaniach próbował popełnić samobójstwo obawiając się, że podczas kolejnych tortur może zdradzić Niemcom istotne informacje. Odratowany trafił do więziennego szpitala, z którego został uwolniony dzięki akcji ZWZ-AK.
W październiku 1942 r. pod pseudonimem Jan Karski wyjechał z trzecią misją na Zachód - do Wielkiej Brytanii i USA. Jednym z jego głównych zadań było poinformowanie aliantów o tragicznej sytuacji ludności żydowskiej pod okupacją niemiecką oraz o sytuacji w okupowanej Polsce. Zbierając informacje na ten temat, dwukrotnie przedostał się do warszawskiego getta i obozu przejściowego w Izbicy.
Wstrząsającą relację świadka przekazał wielu amerykańskim i brytyjskim politykom, dziennikarzom i artystom. Spotkał się m.in. z szefem brytyjskiego MSZ Anthonym Edenem i prezydentem USA Franklinem Delano Rooseveltem. Jednak jego dramatyczne apele o ratunek dla narodu żydowskiego nie przyniosły rezultatów.
Po wojnie Karski pozostał w Stanach Zjednoczonych. Podjął studia z zakresu nauk politycznych i obronił doktorat na Uniwersytecie Georgetown, gdzie przez dalsze 40 lat wykładał stosunki międzynarodowe i teorię komunizmu.
Był również autorem kilku książek. Najsłynniejsza z nich - "Tajne państwo" - została opublikowana w 1944 roku w USA i wzbudziła ogromne zainteresowanie. W Polsce ukazała się dopiero 55 lat później. Opowiada o polskim Państwie Podziemnym, wojennych losach Karskiego - misjach kurierskich, ujęciu przez gestapo, torturach i uwolnieniu przez podziemie. Możecie ją wypożyczyć w naszej bibliotece.
więcej informacji: http://www.jankarski.org/
Rok 2014 - Oskar Kolberg
OSKAR KOLBERG (1814-1890)
Kompozytor i folklorysta o najbogatszym dorobku w dziewiętnastowiecznej Europie. Utrwalił w wydanych za życia 33 tomach monografii regionalnych wierny obraz polskiej sztuki i kultury ludowej. Zapisy muzyki i tekstów folkloru do dziś wykorzystywane są przez kompozytorów, nauczycieli muzyki, muzyków folkowych, zespoły amatorskie, wreszcie przez badaczy i wszystkich pragnących poznać kulturę wsi polskiej XIX wieku.
„Dorobek naukowo-badawczy Oskara Kolberga dokumentujący kulturę ludową XIX wieku jest imponujący ze względu na wszechstronny zakres jego zainteresowań kulturą ludu oraz geografię badań, obejmującą Polskę przedrozbiorową i obszary ludowych kultur Ukrainy, Białorusi, Litwy, Śląska, Słowian południowych, Łużyczan, Czechów i Słowaków” - czytamy w Uchwale Sejmu RP z dnia 6 grudnia 2013 roku.
Oskar Kolberg urodził się 22 lutego 1814 roku w Przysusze. W 1817 roku Kolbergowie przenieśli się do Warszawy i zamieszkali w oficynie Pałacu Kazimierzowskiego, sąsiadując z rodzinami Chopinów i Brodzińskich.
W latach 1823-1830 Oskar uczęszczał do Liceum Warszawskiego, którego uczniem był także Fryderyk Chopin. To właśnie młodzieńcza znajomość z Fryderykiem wywarła szczególny wpływ na muzyczne zainteresowania Kolberga. Uzdolniony muzycznie pobierał nauki gry na fortepianie i kompozycji m.in. u Józefa Elsnera. W roku 1830 wybuchło powstanie listopadowe, zamknięcie Liceum przerwało szkolną edukację Oskara.
Młody Kolberg podjął pracę urzędnika, równocześnie kontynuując w latach 1832-1836 studia muzyczne w Berlinie. Początkowo wiązał swoją przyszłość z karierą kompozytorską, ale z czasem zarzucił te plany i skierował swoje zainteresowania w stronę dokumentowania folkloru. Już pod koniec lat trzydziestych zaczął zapisywać pieśni i melodie ludowe. Pierwsze wyprawy w okolice Warszawy odbywał w gronie literatów, malarzy, muzyków, m.in. J. Konopki, E. Jenikego, T. Lenartowicza, L. Norwida, W. Gersona, A. Kolberga.
Od roku 1845 przez dwanaście lat pracował jako urzędnik w zarządzie kolei żelaznej warszawsko-wiedeńskiej, podejmując jednocześnie systematyczne badania terenowe, początkowo na Mazowszu, a potem także na obszarze dawnej Rzeczypospolitej.
W roku 1865 ukazała się pierwsza część dzieła Oskara Kolberga "Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce. Seria I. Sandomierskie." Odtąd konsekwentnie realizował tę koncepcję poprzez serie monografii regionalnych, tworzących w sumie obraz XIX-wiecznej kultury ludowej. Brak materialnego poparcia dla edycji, sytuacja polityczna w Królestwie oraz obietnica subwencji ze strony Krakowskiego Towarzystwa Naukowego skłoniły go do opuszczenia na zawsze Warszawy.
W 1871 roku Kolberg zamieszkał pod Krakowem i w roku 1873 został członkiem korespondentem Akademii Umiejętności, a następnie przewodniczącym sekcji etnologicznej Komisji Antropologicznej Akademii. W roku 1878 wyjechał na światową wystawę do Paryża, gdzie za swe wydawnictwa, prezentowane w dziale etnograficznym pawilonu austriackiego, otrzymał brązowy medal. Był jednym z patronów naukowych zorganizowanej w 1880 roku Wystawy Etnograficznej w Kołomyi. W 1884 roku przeniósł się do Krakowa, gdzie żył i pracował w bardzo skromnych warunkach.
Więcej informacji: www.kolberg2014.org.pl/
Rok 2014 - Święty Jan z Dukli
Św. JAN Z DUKLI (1414-1484)
„Z okazji 275. rocznicy ustanowienia św. Jana z Dukli patronem Polski oraz 600. rocznicę jego urodzin, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, mając na uwadze zasługi świętego dla naszego kraju pragnie oddać mu hołd, ustanawiając rok 2014 rokiem św. Jana z Dukli” - wyjaśnia uchwała.
Do jego grobu pielgrzymowali królowie Polski: Zygmunt III Waza, Władysław IV Waza, Jan Kazimierz, Michał Korybut Wiśniowiecki wraz z królową Eleonorą, a także Jan III Sobieski wraz z królewiczem Jakubem, legatem papieskim Horacjuszem Pallavicinim i kardynałem Michałem Radziejowskim. Kongregacja Obrzędów 5 września 1739 r. ogłosiła Jana z Dukli patronem Korony i Litwy.
Święty Jan z Dukli - Urodził się w Dukli (archidiecezja przemyska) w rodzinie mieszczańskiej około 1414 r. Uczył się w rodzinnym mieście, potem prawdopodobnie w Krakowie. Według dawnej tradycji, istniejącej w środowisku dukielskim, a potwierdzonej w XVIIw. przez tamtejszy urząd wójtowski, w młodym wieku Jan prowadził życie pustelnicze w okolicznych lasach, nad potokiem Zaśpit. Miał także swój erem pod górą Cergową, jak podaje późniejsza wersja tradycji. Po opuszczeniu pustelni postanowił zostać kapłanem zakonnym i wstąpił do franciszkanów. Odbył wymagane prawem studia i otrzymał święcenia kapłańskie. Powierzono mu urząd kaznodziei. Oprócz głoszenia słowa Bożego św. Jan przez wiele lat pełnił funkcję gwardiana, czyli przełożonego klasztoru w pobliskim Dukli Krośnie oraz we Lwowie. Powierzono mu także urząd kustosza kustodii, tzn. przełożonego franciszkańskiego okręgu lwowskiego.
Św. Jan obserwował gorliwe życie bernardynów i uznał, że powinien być w ich gronie. Uczynił tak w roku 1463, mając blisko 60 lat. U bernardynów przebywał 21 lat, przez krótki okres w Poznaniu, a następnie aż do śmierci we Lwowie. Przełożeni znów polecili św. Janowi pełnić funkcję kaznodziei i spowiednika. Zasłynął jako wybitny mówca (głosił także kazania po niemiecku do Niemców, mieszkańców Lwowa) i spowiednik. Nawet po utracie wzroku, cierpiąc na niedowład nóg, z wielką gorliwością wypełniał swoje obowiązki. Przy grobie św. Jana modlili się nie tylko katolicy, ale także prawosławni i Ormianie. Wstawiennictwu św. Jana przypisuje się cudowne ocalenie Lwowa w roku 1648 podczas oblężenia przez wojska Bohdana Chmielnickiego.
Papież Klemens XII ogłosił Jana z Dukli błogosławionym w roku 1733, a sześć lat później na prośbę króla, biskupów i kapituł katedralnych ogłosił go patronem Korony i Litwy. Papież Jan Paweł II kanonizował błogosławionego z Dukli 10 VI 1997 r.